Prawo

Pośrednictwo domu maklerskiego a PCC

Fot. fotolia.com

Piotr P. Gołębiowski fmarkets.pl

14 października 2016 @ 0:04

Dość spore kontrowersje w transakcjach prywatnych papierami wartościowymi wywołuje kwestia zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych. Na czym zatem polega dokonanie transakcji „za pośrednictwem domu maklerskiego” i kiedy inwestorom przysługuje zwolnienie?

Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 94, 586 ze zm.) (dalej: „Ustawa”), transakcje papierami wartościowymi dopuszczonymi do obrotu na rynku regulowanym mogą być dokonywane także poza rynkiem regulowanym. Stąd inwestorzy pragnący wyzbyć się posiadanych papierów wartościowych np. akcji mogą to uczynić zarówno za pośrednictwem giełdy papierów wartościowych poprzez złożenie stosownego zlecenia zbycia papierów wartościowych w domu maklerskim, który świadczy dla nich usługę wykonywania zleceń i prowadzenia rachunku papierów wartościowych ale także poprzez znalezienie poza rynkiem regulowanym drugiej strony transakcji zainteresowanej nabyciem papierów wartościowych. Oczywiście aby dokonać ważnego zbycia papierów wartościowych inwestor musi dokonać szeregu czynności formalnych, które w konsekwencji doprowadzą do zapisania papierów wartościowych zbytych w wyniku transakcji na rachunku papierów wartościowych nabywcy. Jak pokazuje praktyka transakcje prywatne, tj. dokonywane poza rynkiem dotyczą nie tylko akcji, ale także obligacji czy certyfikatów inwestycyjnych i stanowią trwały element polskiego rynku kapitałowego. Najczęściej aby transakcja przebiegła w sposób prawidłowy i bezpieczny do jej przeprowadzenia inwestorzy sięgają po pomoc pośredników – domów maklerskich, przy czym w niektórych przypadkach uczestnictwo firm inwestycyjnych w przeprowadzonej transakcji jest zaś warunkiem sine qua non bez którego nie dokonamy przeniesienia papierów wartościowych.

Pośrednictwo – czym jest?

Pośrednictwo regulowane było przez nieobowiązujące już obecnie Rozporządzanie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. – Kodeks zobowiązań (KZ). Stosownie do postanowień jego art. 517 Działu IV zatytułowanego „Pośrednictwo”, „Kto przyrzeka drugiemu wynagrodzenie za nastręczenie sposobności do zawarcia umowy z inną osobą, albo za pośredniczenie przy zawarciu takiej umowy, obowiązany jest zapłacić wynagrodzenie tylko wtedy, gdy umowa zostanie zawarta wskutek zabiegów pośrednika”. Obecnie przepisy powszechnie obowiązującego prawa nie zawierają definicji legalnej pośrednictwa, ani nie określają charakteru prawnego tej czynności. Pomocniczo zatem dzisiaj przy ustalaniu na czym pośrednictwo polega odwoływać możemy się do nieobowiązującego już art. 517 KZ. Nie ulega wątpliwości, iż istotą tak rozumianego pośrednictwa jest zatem dokonywanie określonych czynności faktycznych przez pośrednika, których celem ma być zawarcie określonej transakcji, za które to czynności pośrednik otrzymuje umówione przez strony wynagrodzenie.

Takimi profesjonalnymi pośrednikami na rynku kapitałowym są domy maklerskie. Pośrednictwo stanowi bowiem istotę działania domów maklerskich. To właśnie za pośrednictwem domu maklerskiego możemy m. in. dokonywać transakcji na giełdzie, na rynku Forex,  czy dokonać zapisu na papiery wartościowe w ramach oferty publicznej. O ile w potocznym rozumieniu możemy określoną sytuację uznać za pośrednictwo o tyle na gruncie przepisów prawa to czy mamy doczynienia z pośrednictwem może już nie być takie oczywiste. Od prawidłowej kwalifikacji prawnej danej czynności jako pośrednictwa mogą zależeć zaś skutki prawne dokonywanych przez inwestorów czynności.

Zwolnienie od podatku

Stosownie do postanowień art. 1 ust. 1 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: „PCC”) co do zasady podatkowi podlegają umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych. W przypadku praw majątkowych podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa praw, a stawka podatku wynosi 1 %. Papiery wartościowe (akcje, obligacje czy certyfikaty inwestycyjne) stanowią zaś prawa majątkowe, których przenoszenie następuje na podstawie czynności cywilnoprawnych. Ustawodawca uprzywilejowując w pewny sposób dokonywanie transakcji na rynku kapitałowym postanowił jednak dokonać zwolnienia od podatku. Zgodnie z art. 9 pkt. 9 lit. b) PCC zwalnia się od podatku sprzedaż praw majątkowych, będących instrumentami finansowymi: dokonywaną za pośrednictwem firm inwestycyjnych (domów maklerskich) w rozumieniu przepisów Ustawy. Niestety polski ustawodawca nie zdecydował się na określenie co ma oznaczać zwrot „za pośrednictwem firm inwestycyjnych”. W obliczu tego – jak już była mowa o tym wyżej – iż pośrednictwo nie znajduje swojej charakterystyki prawnej w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, wśród inwestorów dokonujących transakcji cywilnoprawnych na papierach wartościowych zaczęły narastać wątpliwości co do tego jak należy powyższy zwrot rozumieć. Powyższa sytuacja spowodowała także problem dla samych domów maklerskich, gdyż zaczęły być zasypywane przez swoich klientów pytaniami o to czy określona czynność, którą zamierzają przeprowadzić za ich pośrednictwem, będzie traktowana jako „pośrednictwo” w rozumieniu art.  art. 9 pkt. 9 lit. b) PCC, a co za tym idzie pociągać brak zapłaty podatku, czy nie. O ile w przypadku transakcji opiewających na małe kwoty, swoista sankcja karna pod postacią obowiązku zapłaty 20 % stawki podatku od nieuiszczonej pierwotnie kwoty podatku może nie być tak dotkliwa – pomijam tutaj inne kwestie związane z naruszeniem przepisów prawa podatkowego – o tyle w przypadku wielomilionowych transakcji może stanowić już poważny problem.

Stanowisko sądów

Oczywiście inwestorom zainteresowanym uzyskaniem potwierdzenia co do swojego stanowiska, które będzie chronić ich interesy pozostaje zwrócenie się do ministra finansów z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego (od 1 stycznia 2017 r. do Dyrektora Biura Krajowego Informacji Podatkowej). Niestety termin oczekiwania na wydanie interpretacji, który może wynieść nawet 3 miesiące od daty złożenia wniosku, niestety nie uwzględnia realiów transakcyjnych. Nie wszyscy inwestorzy będą bowiem zainteresowani tak odległą perspektywą dokonania ewentualnej transakcji biorąc pod uwagę fakt, iż realia rynkowe (market conditions) mogą zmieniać się z dnia na dzień.

Pozostaje zatem baczne śledzenie stanowisk zajmowanych przez organy podatkowe oraz sądy administracyjne. Wydaje się jednak, iż stanowiska zajmowane przez sądy administracyjne są w tej kwestii w miarę jednolite.

I tak w jednym ze swoich wyroków z dnia 23 maja 2007 roku (sygn. I SA/Bd 288/07) WSA w Bydgoszczy uznał, iż z pośrednictwem domu maklerskiego nie mamy do czynienia, w sytuacji w której sprzedaż akcji zostaje dokonana pomiędzy stronami, a w ślad dopiero za zawartą umową sprzedaży pomiędzy konkretnymi podmiotami następuje dyspozycja sprzedającego wydana domowi maklerskiemu, aby ten dokonał niezbędnych czynności mających na celu wykonanie tejże umowy sprzedaży akcji. W tym konkretnym przypadku inwestor twierdził, iż transakcja została dokonana za pośrednictwem domu maklerskiego, ponieważ akcje będące przedmiotem umowy są zarejestrowane w rejestrze papierów wartościowych prowadzonym przez dom maklerski, a ich przeniesienie nastąpiło za jego pośrednictwem.

W wyroku z dnia 25 listopada 2013 roku (sygn.  I SA/Gl 248/13), WSA w Gliwicach uznał, iż pośrednictwo domu maklerskiego w dokonywaniu sprzedaży papierów wartościowych oznacza udział takiego domu maklerskiego w czynnościach zmierzających bezpośrednio do zawarcia takiej umowy i ustalenia jej istotnych warunków w ramach usług wykonywanych przez dom maklerski.

Z kolei w wyroku z dnia 19 marca 2013 roku (sygn. I SA/Gd 132/13) WSA w Gdańsku uznał, iż czynności techniczne wykonywane przez pracowników biura maklerskiego nie mogą być uznane jako pośrednictwo przy sprzedaży papierów wartościowych przez firmę inwestycyjną, dotyczą one bowiem wykonywania umowy a nie jej zawarcia. Wedle WSA zwrot „sprzedaż dokonywana za pośrednictwem firmy inwestycyjnej” powinna być rozumiana  jako działalność osoby trzeciej mającą na celu porozumienie się między stronami lub załatwienie jakichś spraw dotyczących obu stron, występowanie w roli łącznika, załatwianie dla zarobku różnego rodzaju transakcji handlowych między dwiema stronami, której to działalności musi towarzyszyć odpowiednia umowa ? odpowiadająca katalogowi świadczonych przez firmę inwestycyjną usług maklerskich.

Stanowisko to podtrzymał także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 roku (sygn. II FSK 2146/13), w którym stwierdził, iż za „pośrednictwo” nie mogą być uznane wszelkie czynności wykonywane przy udziale domu maklerskiego, jak wystawienie imiennego zaświadczenia, o prawie uczestnictwa w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy, dokonanie sprawdzenia w księdze udziałów stanu prawnego zbywanych akcji, weryfikacja imiennego świadectwa depozytowego, przyjęcie zlecenia wprowadzenia zmian wpisu w księdze udziałów, weryfikacja przedłożonej umowy pod kątem zgodności z treścią, jaka winna zwierać w ocenie pracownika biura maklerskiego, czy potwierdzenie autentyczności podpisów stron umowy.

W związku z powyższym przed podjęciem decyzji w zakresie nabycia lub zbycia instrumentów finansowych poza obrotem zorganizowanym warto dokładnie przeanalizować swoją sytuację i starannie wybrać rodzaj usługi maklerskiej świadczonej przez dom maklerski ponieważ skutki błędnie podjętych przez inwestora decyzji mogą zniweczyć cele biznesowe, które towarzyszyły transakcjom na papierach wartościowych.

Piotr P. GołębiowskiPiotr P. Gołębiowski

fmarkets.pl

Specjalista w zakresie rynków finansowych. Wieloletnie doświadczenie zdobywał pracując dla międzynarodowych oraz polskich instytucji finansowych.


Podziel się:


Wybrane dla Ciebie

Partner serwisu: